Prof. Dr. İbrahim Öztek


o.ogren-sen.com > öykü > Evraklar
Prof. Dr. İbrahim ÖZTEK

Türkiye Olimpian Derneği Gen.Sek, TMOK Üyesi

Judo, Karate, Kuraş, Aikido, Vuşu/Kungfu Fed. Eski Başkanı
ÇÖĞEN

(ÇEVGEN, ÇEVGAN, BANDAL, ÇUKANYON, TUBUK, TÜY)

BİR TÜRK SAVAŞ SANATI
Çöğen; Eski bir Türk sporudur. İranlılar çevgan, Bizanslılar çukanyon adı ile oynamışlardır. Tibetçesi Pulu olup, top demektir. Haçlılar, Kudüs seferleri sırasında bölgedeki Büyük Selçuk İmparatorluğunun devamı olan Türk Atabeyliklerinin (1127-1259), askerlerinin boş zamanlarında bu oyunu oynadıklarını gördüler. Bir nevi savaşa hazırlık için geliştirilmiş olan çöğenin inceliklerdini ilk kez burada görerek öğrendiler. Hatta Haçlılara ağır darbeler vuran ve Kudüs’ü haçlı işgalinden kurtaran Türk Eyyubi Devletinin Sultanı Yaruklu Türkmenlerinden olan Selahattin Eyyubi, Halep ve Şam’da çöğen için birer adet “GÖK MEYDAN” adı verilen geniş yarışma alanları tanzim ettirmişti. Daha sonra İngilizlerin Hindistan’ı işgalleri sırasında (1764), Hindistan’da Babür Türk devleti hüküm sürmekteydi ve burada da İngilizler Türk’lerden çöğen oyununu öğrenerek, ülkelerine götürdüler ve polo olarak asilzadelerin oynadığı bir oyun ve olimpik spor haline getirdiler. Ayrıca Kıpçak ve Avar gibi Avrupa’da hüküm sürmüş Türk devletleri de bu sporun batıya taşınmasında rol oynadılar.


1.Çöğen oyununa giden bir genç 2.İki oyuncunun mücadelesi; süslü kaleler, yerde kırık

Bir çöğen ve yenilerini getiren görevli.
Çöğen, atlı veya yaya olarak, tek veya çift kale halinde oynanır. Tek kale meydanın ortasında, çift kale ise alanın iki ucunda yer alır. Fakat esas olarak atlı ve çift kale şeklinde oynanan oyun önem kazanmıştır. Top, yumruk veya ayva büyüklüğünde, 10-15 Cm. kadar çapa varmakta, yuvarlak, sıkıştırılmış sert keçeden, şimşir, akçaağaç veya söğüt ağacından yapılır. Topa vurulan ucu kıvrık, çöğen denilen sopalar 120-150 Cm. arasında, ortalama 130 Cm. uzunluğundadır. Bu kızılcık ağacından elde edilir. Çöğen ile sürülen top, kaleye atılarak, sayı elde edilir. Takımlar, 3 ile 10 arasında değişen oyunculardan oluşur. Genellikle takımlar 6 şar kişiliktir.



4.Takımlar arası çöğen yarışması. 5.
İki sütun arasında bulunan kaleler, 5-6 m. genişliğindedir. Kale direkleri, süslü, renkli ağaç sütunlardan olduğu gibi taştan da olabilir. Osmanlı devrinde daha çok mermer sütunlar kullanılmıştır. Edirne’nin fethinden sonra da Tunca nehri kenarında saray kapısı önünde çok geniş bir alan çöğen eğitimi için ayrılmıştır. Tercih edilen saha boyutları 160X250 m. dir.
Oyunun kurallarını Türk’ler belirlemiştir. Oyuncular, kalelerin arkasında yerlerini alırlar. Bazen bilinen sayıların çok üstünde oyuncular yer alır ve Evliya Celebi’nin tabiri ile “kalenin arkasına ordu gibi yığılırlar”. Top sahanın ortasına konur. İki takımdan da birer kişi süratle çıkarak topa ulaşır ve topu kendi kalesine doğru sürer. Daha sonra ikişer ikişer çıkan yarışmacılar, arkadaşlarının yardımına koşarlar ve bir an gelir ki tüm oyuncular sahadadır. Topu kalesine atan takımın aldığı puanlar galibiyeti belirler. Oyun süresi, 30 dakikadan iki ve ilave edilen üçüncü devre şeklinde veya 5 ya da 10 puan üzerinden belirlenir. Osmanlılarda yarışma, mehter müziği ve marşları eşliğinde başlar ve devam eder. Orta Asya’da ve diğer Türk devletlerinde de yarışmalar mehter benzeri bir ekip veya davullu borazanlı müzik aletleri eşliğinde sürer. Yenilen ekip, galiplere ziyafet verir. Bu oyun, Türk- Moğol, İlhanlılar,Timurlular, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Babürler, Kölemenler, Selçuklar ve Osmanlılarda yaygın olarak oynanırdı. Uzakdoğuda, Çin ve Japonya’da da önem kazanmıştı. Çinliler bu oyuna chui wan (topa vurmak) diyorlardı.
Çöğen, Dede Korkut hikayelerinde, Ali Şir Nevai’nin yazılarında, Babürnamede, Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig’inde, Kaşgarlı Mahmud’un Divan-ül Lügat-it Türk’ünde ve Evliya Çelebi’nin eserlerinde yer almaktadır.



6.Çok sayıda oyuncunun katıldığı Babür çöğencileri.


7.Çinli çöğen oyuncuları



8.Japon çöğen oyuncuları
Çöğen oyununda binici ile at birbirlerine son derece uyum içinde bulunurlar. At, bu oyun için özel olarak yetiştirilir. Bu nedenle binici ve at, oyunu birlikte ortak oynarlar. Hatta at o hale gelir ki, oyun sırasında topu gözetler ve kovalamaya başlar. Oyunun tehlikeli yönleri de vardır. Havalanan top, oyuncuların değişik kısımlarına ve atların ayaklarına çarparak ağır yaralanmalara veya kırıklara neden olabilir. Ciddi sakatlıklar doğurabilir. Top da o kadar çok darbe alır ki bazen o da, ona vuran çöğen de parçalanabilir. Çöğen atların ayaklarına dolanabilir. Atlar ve süvarileri düşebilir. Savaş eğitimine hazırlık olan çöğen oyununda binici, ata hakimiyet, at üstünde kıvraklık, hareket, denge ve elindeki sopayı hünerle kullanma yeteneklerini geliştirir. Savaşta, bu sopanın yerini kılıç veya mızrak alacaktır.
KAYNAKLAR

1.ALPMAN C.: Eğitim Bütünlüğü İçinde Beden Eğitimi ve Çağlar Boyunca Gelişimi. GSGM Yayınları 1, İstanbul 1972

2.ATABEYOĞLU C.: 1453-1991 Türk Spor Tarihi Ansiklopedisi. An Grafik Basım Sanayi ve Ticarat A.Ş. 1991

3.GÜVEN Ö.: Türklerde Spor Kültürü, Ankara 1999

4. KUNTER H B.: Eski Türk Sporları Üzerine Araştırmalar. Cumhuriyet Matbaası, İstanbul 1938.

5. ÖZTEK İ.: Çağlar Boyunca Türklerde Spor ve Osmanlı Devletinde Yakın Mücadele Sporları. Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi 2005 (224): 41-46

6.YILDIZ D.: Çağlar Boyunca Türklerde Spor. Telebasım, İstanbul 2002.

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconİbrahim Yaşar kazu* Emin Tamer yenen**

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconProf. Dr. M. Saffet sarikaya

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconOturum Başkanları: Prof. Dr. Semiha Aydın

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconDersiN ÖĞR. GÖrevliSİ: prof. Dr. Ramazan özey

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconTÜRKİYE’de yaşlilik çalişmalari prof. Dr. Metin Özkul 1

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconOturum Başkanı: Prof. Dr. Gökhan Çetinsaya (İstanbul Teknik Üniversitesi)

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconProf. Dr. Ömer Faruk Harman Dinler Tarihi Yüksek Lisans dersleri...

Prof. Dr. İbrahim Öztek iconUludağ Üniversitesi Kamu Yönetimi ve Mimarlık Bölümleri, Kamu Yönetimi...


öykü




© 2000-2018
kişileri
o.ogren-sen.com